امیر صفری، کارشناس پولی و بانکی، در گفتگو با خبرنگار ایبِنا در واکنش به اظهارات عبدالناصر همتی رئیسکل بانک مرکزی مبنی بر اینکه منابع آزادشده جزو داراییهای بانک مرکزی محسوب میشوند و نحوه مدیریت و مصرف آنها در چارچوب اختیارات قانونی بانک مرکزی تعیین خواهد شد، گفت: مهمترین نکته در سخنان رئیس کل بانک مرکزی این است که این منابع قرار نیست مستقیماً وارد بودجه دولت شوند، بلکه به عنوان دارایی بانک مرکزی مدیریت خواهند شد. این موضوع از منظر پولی و ارزی پیام مهمی برای بازارها دارد و میتواند از بروز انتظارات تورمی ناشی از تزریق بیضابطه منابع جلوگیری کند.
وی افزود: در اقتصاد ایران هر زمان خبر آزادسازی منابع ارزی منتشر میشود، بخشی از فعالان اقتصادی و مردم انتظار کاهش فوری نرخ ارز را دارند، اما واقعیت این است که تأثیر این منابع به میزان دسترسی واقعی، نحوه مصرف و سیاستهای بانک مرکزی بستگی دارد. اگر بانک مرکزی بتواند این منابع را به صورت هدفمند برای تقویت ذخایر ارزی و مدیریت بازار به کار بگیرد، قطعاً اثر مثبتی بر ثبات بازار ارز خواهد داشت.
صفری با اشاره به تأثیر این منابع بر بازار ارز اظهار کرد: نخستین اثر روانی این خبر، کاهش انتظارات سفتهبازانه در بازار ارز است. زمانی که فعالان اقتصادی اطمینان پیدا کنند بانک مرکزی از پشتوانه ارزی بیشتری برخوردار شده، احتمال بروز شوکهای هیجانی در بازار کاهش مییابد. البته نباید انتظار داشت صرف آزادسازی منابع باعث افت شدید نرخ ارز شود، زیرا نرخ ارز تابع مجموعهای از عوامل از جمله حجم نقدینگی، تورم، وضعیت تجارت خارجی، درآمدهای نفتی و شرایط سیاسی کشور است.
وی ادامه داد: اگر بخشی از این منابع در اختیار بانک مرکزی برای مداخله هوشمندانه در بازار قرار گیرد، میتواند به کاهش نوسانات ارزی کمک کند. در شرایط فعلی، ثبات نرخ ارز برای تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی حتی مهمتر از کاهش مقطعی قیمت ارز است، زیرا امکان برنامهریزی و پیشبینی را برای آنها فراهم میکند.
این کارشناس پولی و بانکی درباره آثار اقتصادی منابع آزادشده گفت: تأثیر این منابع بر اقتصاد کلان به نحوه تخصیص آنها بستگی دارد. اگر منابع آزادشده صرف تأمین نیازهای وارداتی کشور، حمایت از تولید، تأمین کالاهای اساسی و تقویت زیرساختهای اقتصادی شود، میتواند به رشد اقتصادی کمک کند. اما اگر این منابع صرف هزینههای جاری یا مصارف غیرمولد شود، اثر بلندمدت قابل توجهی بر اقتصاد نخواهد داشت.
وی افزود: یکی از مهمترین مزیتهای این منابع آن است که میتواند فشار بر بازار ارز را کاهش دهد. در سالهای اخیر بخشی از افزایش قیمتها ناشی از محدودیت دسترسی به منابع ارزی بوده است. هرچه دسترسی کشور به ارز افزایش یابد، هزینه واردات مواد اولیه، تجهیزات و کالاهای واسطهای کاهش یافته و این موضوع میتواند بر روند تورم نیز اثرگذار باشد.
صفری در خصوص تأثیر این منابع بر نظام بانکی کشور اظهار کرد: بانکها در سالهای اخیر به دلیل محدودیتهای ارزی و تحریمهای مالی با مشکلات متعددی مواجه بودهاند. افزایش ذخایر ارزی بانک مرکزی میتواند قدرت سیاستگذاری پولی را افزایش دهد و به تقویت ثبات نظام بانکی کمک کند.
وی افزود: یکی از چالشهای مهم بانکهای ایرانی، محدودیت در روابط کارگزاری و نقل و انتقالات بینالمللی است. اگر آزادسازی منابع با گسترش همکاریهای بانکی خارجی همراه شود، میتواند دسترسی بانکهای ایرانی به شبکههای مالی منطقهای و بینالمللی را تقویت کند. این مسئله در نهایت به کاهش هزینههای مبادلات مالی و افزایش سرعت تجارت خارجی منجر خواهد شد.
این کارشناس اقتصادی درباره تأثیر منابع آزادشده بر تجارت خارجی گفت: تجارت خارجی بیش از هر چیز به دسترسی به منابع ارزی و امکان نقل و انتقال پول وابسته است. زمانی که بانک مرکزی ذخایر ارزی بیشتری در اختیار داشته باشد، میتواند ارز مورد نیاز واردکنندگان را با اطمینان بیشتری تأمین کند و ریسک فعالیتهای تجاری کاهش مییابد.
وی ادامه داد: بسیاری از فعالان اقتصادی در سالهای اخیر با مشکل تأمین ارز برای واردات مواد اولیه، ماشینآلات و کالاهای واسطهای مواجه بودهاند. بخشی از منابع آزادشده میتواند به رفع این محدودیتها کمک کند و در نتیجه ظرفیت تولید داخلی نیز افزایش یابد.
صفری تصریح کرد: از سوی دیگر، افزایش ذخایر ارزی کشور میتواند قدرت چانهزنی ایران در مذاکرات اقتصادی و تجاری با شرکای خارجی را تقویت کند. از طرف دیگر هرچه وضعیت ارزی کشور باثباتتر باشد، اعتماد شرکای تجاری خارجی نیز افزایش خواهد یافت.
وی در پاسخ به این سؤال که آیا این منابع میتواند موجب کاهش تورم شود، گفت: پاسخ به این سؤال به نحوه مدیریت منابع بستگی دارد. اگر بانک مرکزی از این منابع برای کنترل بازار ارز، تأمین کالاهای اساسی و حمایت از تولید استفاده کند، میتوان انتظار داشت بخشی از فشارهای تورمی کاهش یابد. اما اگر آزادسازی منابع با افزایش پایه پولی یا رشد نقدینگی همراه شود، ممکن است آثار تورمی آن بر مزایای کوتاهمدت غلبه کند.
وی درباره تأثیر این منابع بر فضای سرمایهگذاری کشور گفت: سرمایهگذاران داخلی و خارجی بیش از هر چیز به ثبات اقتصادی توجه میکنند. اگر آزادسازی منابع ارزی به افزایش ثبات بازار ارز، کاهش ریسکهای اقتصادی و بهبود چشمانداز اقتصاد منجر شود، میتواند زمینه جذب سرمایهگذاریهای جدید را فراهم کند.
صفری افزود: سرمایهگذار زمانی وارد یک اقتصاد میشود که بتواند آینده را پیشبینی کند. هر اقدامی که به کاهش نوسانات ارزی و افزایش اطمینان فعالان اقتصادی منجر شود، در نهایت به نفع تولید، اشتغال و سرمایهگذاری خواهد بود.
وی در پایان خاطرنشان کرد: اظهارات رئیس کل بانک مرکزی از این جهت اهمیت دارد که نشان میدهد بانک مرکزی قصد دارد منابع آزادشده را به عنوان بخشی از داراییهای راهبردی خود مدیریت کند. اگر این منابع در مسیر تقویت ذخایر ارزی، تثبیت بازار ارز، حمایت از تجارت خارجی، تأمین نیازهای تولید و افزایش تابآوری اقتصاد کشور به کار گرفته شود، میتواند آثار مثبتی بر بازار ارز، نظام بانکی، تجارت خارجی و رشد اقتصادی ایران داشته باشد.
